Visuele communicatie en wat speelt zich allemaal af in de hersenen.

Illustratie en verbeelding. Wat we zien als we kijken

Alleen met het hart kan je goed zien.
Het wezenlijke is voor de ogen onzichtbaar.
Saint Exupéry

Dagelijks worden wij overspoelt met beelden: in werkelijkheid, op tv, digitaal, op papier, enz. Beelden zijn overal om ons heen. De rollen van al die beelden zijn wisselend. Beurtelings hebben ze de taak om ons over zaken te informeren, overtuigen, vertellen, verhelderen, verluchtigen, amuseren, enz.
Maar zien we eigenlijk wel alles wat we voorgeschoteld krijgen en wat zien we vervolgens als we kijken. Kortom hoe visueel geletterd, hoe begrijpend kijken wij eigenlijk.

Eerst een klein stukje over de werking van het oog: het zintuig voor het zien.
Het oog zelf is als instrument te vergelijken met een fotocamera. We kijken met onze ogen maar de herkenning van de beelden gebeurt in onze hersenen. Eerder opgedane kennis, ervaringen en herinneringen helpen bij de herkenning van die beelden.

Net als de camera kunnen wij in principe met één oog (met 1 lens) de wereld om ons heen waarnemen. Maar wij kijken met 2 ogen (hierdoor zien wij diepte). Ieder oog geeft zijn eigen beeld door aan de hersenen. Tussen die twee beelden zitten heel kleine verschillen want onze ogen staan ongeveer 6.5 centimeter uit elkaar. De hersenen vergelijken de twee beelden van de twee ogen en voegen deze beelden samen tot een volledig beeld.

Doordat onze hersenen gewend zijn om beelden samen te voegen, zijn wij mensen heel erg goed in matching. Matching doet een beroep op ons vermogen om dingen te zien als iets anders dan wat ze zijn. Matching gebeurt in de hersenen. De hersenen vergelijken een beeld met wat ze al kennen. Hierdoor zien we vaak meer dan er eigenlijk is. We zien dieren in wolken, gezichten in bomen en we kunnen teksten lezen zonder klinkers (dt kn j mt n btj nspnnng lzn).

Wij kijken de hele dag. Vanaf het moment dat we onze ogen open doen, tot het moment dat we ze sluiten. Misschien is het dan ook een groot geluk dat wij mensen slordig kijken. Niet meer dan gemiddeld 8 seconden naar een schilderij. Zodra de hersenen een beeld hebben herkend en geïnterpreteerd holt het weer brein verder.

Voor kijken moet je je ogen gebruiken.
Zien is waarnemen met de ogen.
En waarnemen is bewustwording en verwerking van een door één van de zintuigen ontvangen prikkel, waarbij de waarneming van die prikkel gekleurd wordt door alle visueel opgeslagen herinneringen, kennis en ervaringen. Daardoor heeft ieder mens eigen associaties, eigen gevoelens en verhalen bij een beeld. Hierdoor is het lastig om een vaste betekenis toe te kennen aan een afbeelding.
Dat brengt ons wederom terug bij de vraag: Wat zien wij als we kijken?

‘Een stapel stenen houdt op een stapel stenen te zijn op het moment dat iemand ernaar kijkt met het beeld in zich van een kathedraal.’
Saint Exupéry

Onderwerp volgend blog:
‘Wat we zien als we kijken’ in relatie tot tijd, ruimte en ervaring.

Geraadpleegde literatuur en bronnen:
1. (https://www.orthoptisten.info/nederlandse-vereniging-van-orthoptisten/zien-en-het-oog
2. Een halve hond heel denken. Een boek over kijken. Joke van Leeuwen, Uitgeverij Querido
3. Le petit prince, Antoine de Saint Exupéry, Uitgeverij Donker
4. BEELDVERTALEN. De werking en interpretatie van visuele beelden, door Cor Blok, Amsterdam University Press

Schrijf hier je reactie

*