Wat we zien als we kijken in relatie tot ervaring, tijd en ruimte.

We find only the world we look for – Henry David Thoreau

Afbeeldingen kunnen allerlei gevoelens oproepen. We kunnen diepte zien in een tekening en de warmte voelen van geschilderd zonlicht op onze huid. Maar hoe kan dat eigenlijk?

Waarnemen doen we met ons hele lijf, met al onze zintuigen (zien, horen, voelen, ruiken, proeven). En al die zintuigen werken nauw samen met onze hersenen. Daar worden al die prikkels herkend, geïnterpreteerd, opgeslagen, enz.

Henk Helmantel. Stilleven met brood.

Henk Helmantel. Stilleven met brood.

Het kijken kan je dan ook eigenlijk niet los zien van onze andere zintuigen. Alle opgeslagen (zintuiglijke) herinneringen kleuren namelijk onze visuele waarneming. Daarom kan een heel realistisch schilderij soms wat ‘glad’ overkomen. We weten immers dat bepaalde materialen in werkelijkheid ruw zijn, knapperig, koud of zacht, enz. Zie bijvoorbeeld het (naar mijn mening ‘gladde’) broodje in het schilderij van Henk Helmantel.

Als je googled op afbeeldingen van realistische stillevens krijg je een hele reeks schilderijen te zien waarop meerdere attributen van verschillend materiaal afgebeeld zijn. Ik vermoed dat daarin de uitdaging zit voor een realistisch schilder, het (zintuiglijk) weergeven van al die verschillende materialen.

Rembrandt. Het Joodse Bruidje, 1666

Rembrandt. Het Joodse Bruidje, 1666

Rembrandt vooruitstrevend in zijn tijd, blijkt ook heden ten dage een groot ‘realistisch’ kunstenaar. Hij schilderde in het ‘Joods bruidje’ de mouw van de man heel dik. Het lijkt alsof hij daarvoor een paletmes heeft gebruikt. (Het resultaat voelt echter dan fotografie ). Hierdoor lijkt de stof structuur te hebben en oogt het levensecht; we kunnen de stof bijna voelen.

Ons kijken kan dus niet los worden gezien van onze andere zintuigen. Maar kijken wordt ook mede bepaald door tijd en ruimte.

Ruimte is de plek waar iemand zich lichamelijk bevindt. Tijd zijn uren en minuten, de wisselingen tussen dag en nacht, de seizoenen, enz.

Om te verplaatsen in een ruimte hebben wij tijd nodig. Je kan immers niet op twee plaatsen tegelijk zijn.

Wij hebben de tijd ook nodig om handelingen in een ruimte in de juiste volgorde uit te voeren. Eerst oversteken en dan pas kijken of er een auto aankomt is niet handig.

Maar tijd en ruimte zijn ook persoonlijk. Iemand die opgroeit tussen de bergen heeft een ander gevoel bij ruimte dan iemand die opgroeit tussen de eindeloze vergezichten van het vlakke land. En iemand die woont in streken waar de zon in de zomer maanden niet ondergaat heeft ongetwijfeld een ander referentiekader bij dag en nacht dan iemand die dicht bij de evenaar woont.

Tot slot nog dit. Als een kunstenaar een landschap schildert, dan neemt hij dat landschap waar in tijd. Het schilderen duurt immers een dag (of langer). Dat zie je terug in het eindresultaat, zijnde een interpretatie van het steeds veranderende licht en landschap. Picasso en David Hockney zeiden hierover: You don’t paint things the way they are. There is no the way they are’.

Geraadpleegde literatuur en bronnen:

  1. http://www.ruimbegrip.nl/immanuel-kant-ruimte-en-tijd/
  2. http://www.mens-en-samenleving.info-nu.nl
  3. Beeldverhalen – De werking en interpretatie van visuele beelden, Cor Blok, Amsterdam University Press. ISBN 90 5356 584 1
  4. Rembrandthuis : http://www.rembrandthuis.nl/nl/rembrandt/rembrandt-de-kunstenaar/belangrijkste-werken/het-joodse-bruidje/

Onderwerp volgend blog: Hoe kan je de aandacht van een kijker langer vasthouden.

Schrijf hier je reactie

*